دانشگاه سیستان و بلوچستان اقتصاد باثبات 2821-1049 7 2 2026 07 01 A Methodological Approach to Calculating Exchange Rate Volatility: A Competition among GARCH, FIGARCH, Fourier-GARCH, and Semi-Parametric Rational Inattention Frameworks رویکردی متدولوژیک برای محاسبه نوسانات نرخ ارز: رقابت چهار چارچوب GARCH، FIGARCH، Fourier-GARCH و نیمه ‌پارامتریک عقلانی 119 141 10003 10.22111/sedj.2026.55538.1706 FA الهام وفائی استادیار، مرکز پژوهش‌های توسعه و آینده‌نگری، تهران، ایران محمد رضوانی دکتری، گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران مهدی پندار دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشکده اقتصاد و توسعه کشاورزی، دانشگاه تهران، کرج، ایران Journal Article 2026 05 26 Exchange rate volatility in Iran, driven by an import-oriented economic structure, dependence on oil revenues, and sanction-induced shocks, is considered one of the primary sources of macroeconomic instability and systematic risk. Despite the extensive body of prior research, few studies have simultaneously compared approaches based on long memory (FIGARCH), control for structural breaks (Fourier-GARCH), and agents’ behavioral constraints (the semi-parametric Rational Inattention model). This study aims to identify the most accurate analytical framework for calculating exchange rate volatility in Iran over the period from March 1992 to December 2025 by comparing the performance of four models: GARCH, FIGARCH, Fourier-GARCH, and the Rational Inattention model, using monthly exchange rate return data. After confirming the stationarity of the variables, the baseline GARCH(1,2) model was selected, and competing models were estimated. Performance evaluation in the out-of-sample period using RMSE, MAE, and MSE metrics indicated that the Rational Inattention model achieved the best forecasting performance, with the lowest error rates. The FIGARCH model confirmed the presence of long memory (with a fractional integration parameter d = 0.648; however, the Nyblom stability test revealed that these parameters are unstable over time. The Fourier-GARCH model also demonstrated better performance than the simple GARCH model, validating the role of structural breaks. The main finding of this study is that the root cause of exchange rate volatility persistence in Iran is less a fixed statistical feature (inherent long memory) and more a result of rational inattention, limited information processing capacity, and asymmetric agent responses to positive and negative news. The high speed of information processing (φ = 0.235) and the negative value of the Directional Volatility Ratio (DVR) index indicate a competitive market with rapid expectation adjustments. Given the superiority of the rational inattention model in forecasting exchange rate volatility, it is recommended that monetary policymakers incorporate market expectations and the behavior of market participants—alongside macroeconomic variables—into their currency analyses and decision-making processes. Furthermore, considering the significant role of structural breaks, the design of exchange rate policies should be accompanied by transparent communication and the management of market expectations.  نوسانات نرخ ارز در ایران به دلیل ساختار واردات‌محور اقتصاد، وابستگی به درآمدهای نفتی و تکانه‌های تحریمی، از مهم‌ترین منابع بی‌ثباتی کلان اقتصادی و ریسک سیستماتیک محسوب می‌شود. با وجود گستردگی مطالعات پیشین، کمتر پژوهشی به مقایسه همزمان رویکردهای مبتنی بر حافظه بلندمدت، کنترل شکست‌های ساختاری و محدودیت‌های رفتاری کارگزاران پرداخته است. این پژوهش با هدف شناسایی دقیق‌ترین چارچوب تحلیلی برای محاسبه نوسانات نرخ ارز در ایران در بازه فروردین 1371 تا آذر 1404به مقایسه عملکرد چهار مدل GARCH، FIGARCH، Fourier-GARCH و مدل بی‌توجهی عقلانی با استفاده از داده‌های بازدهی نرخ ارز پرداخته شده است. ارزیابی عملکرد در دوره برون‌نمونه‌ای با معیارهای RMSE، MAE و MSE نشان داد که مدل بی‌توجهی عقلانی با کمترین میزان خطا، بهترین عملکرد پیش‌بینی را دارد. مدل FIGARCH وجود حافظه بلندمدت ( 648/0=d) را تأیید کرد، اما آزمون پایداری Nyblom نشان داد که این پارامترها در طول زمان ناپایدار هستند. مدل Fourier-GARCH نیز عملکرد بهتری نسبت به GARCH ساده داشت که نقش شکست‌های ساختاری را تأیید می‌کند. یافته اصلی پژوهش این است که ریشه اصلی پایداری نوسانات نرخ ارز در ایران، بیش از آنکه یک ویژگی آماری ثابت (حافظه بلندمدت ذاتی) باشد، ناشی از بی‌توجهی عقلانی، محدودیت ظرفیت پردازش اطلاعات و واکنش‌های نامتقارن کارگزاران به اخبار صعودی و نزولی است. سرعت بالای پردازش اطلاعات (2346/0 = φ) و منفی بودن شاخص نسبت نوسانات جهت‌دار نشان‌دهنده بازار رقابتی با اصلاح سریع انتظارات است. پیشنهاد می‌شود سیاست‌گذاران پولی به جای تمرکز صرف بر ویژگی‌های آماری سری زمانی، مدیریت انتظارات و شفافیت اطلاعاتی را در اولویت قرار دهند. https://sedj.usb.ac.ir/article_10003_b36313822a2b80d1bbba68a063538b6d.pdf